Lagere bonus bij beroerde prestatie

Terwijl banken hun beloningsbeleid aan het versoberen zijn, druppelen de oude mores van de bankiers nog door naar het gewone bedrijfsleven.

De periode van ongebreidelde salarisstijgingen is voorbij, zo blijkt uit het jaarlijkse onderzoek van de Volkskrant. Voor het tweede jaar op rij daalde de beloning van de bestuursvoorzitters, iets wat sinds deze krant in 1984 met salarisonderzoek begon nog niet eerder is voorgekomen.
De kentering wordt ten dele veroorzaakt door de beroerde economische prestaties in 2009. Als het economisch herstel zich dit jaar aandient, zullen de bonussen onvermijdelijk weer oplopen.
Tegelijkertijd is er ook een ommezwaai zichtbaar in de visie over bonussen en beloningsregelingen. Door de kredietcrisis is er veel kritiek gekomen op de uitwassen van variabele beloning. Sommige bedrijven hebben daarom hun regelingen versoberd. Er zijn echter ook bedrijven die zich weinig aantrekken van alle ophef over beloning en rustig hun oude regelingen laten voortbestaan of zelfs lucratiever maken. Een overzicht van drie nieuwe en twee oude trends.

Nieuwe trends

Dalende bonussen

Beroerde prestaties resulteren ook in lagere bonussen. Daarmee maken de beloningsregelingen hun beloftes waar. Wie minder goed presteert, om wat voor reden dan ook, krijgt ook minder geld. In het verleden namen bedrijven het niet zo nauw met deze koppeling. Als de prestaties tegenvielen, kregen bestuurders ter compensatie bijvoorbeeld meer opties toegewezen. Niet elk bedrijf opereert zuiver. Het meest pregnante voorbeeld is ASML. De chipmachinefabrikant uit Veldhoven stelt twee keer per jaar doelen vast. Vanwege de crisis werden de doelstellingen voor 2009 verlaagd. Toen in de tweede helft van 2009 de verkoop weer aantrok, bleken de bestuurders hun verlaagde doelstellingen eenvoudig te halen. Het resultaat: een hogere jaarbonus, terwijl de werknemer geen winstdeling kreeg.

Bonusplafond

Het bonusplafond dat de commissie-Tabaksblat in 2003 al voor ogen had, krijgt alsnog navolging. De commissie van de oud-Unilever-topman Morris Tabaksblat stelde in een eerste versie van zijn code voor om variabel loon op maximaal 100 procent van het vaste basissalaris te houden. Na felle kritiek van vooral de internationaal opererende bedrijven, verdween deze vuistregel uit de definitieve code. Zeven jaar later nemen diverse bedrijven alsnog de oude vuistregel over. De banken nemen deze keer het voortouw door de bonus van bestuurders op maximaal een jaarsalaris te zetten. Enkele andere ondernemingen, zoals DSM, gaan zich ook committeren aan een bonusplafond van een vast jaarsalaris.

De groene bonus

TNT, DSM, Shell en AkzoNobel zijn de vaandeldragers van een nieuw beloningssysteem, waarbij ook de prestaties op het gebied van duurzaamheid en arbeidsomstandigheden meetellen bij de vaststelling van de bonus. Bestuurders die duurzame doelen halen, krijgen een bonus uitbetaald, ook als de bedrijfseconomische resultaten tegenvallen. TNT en DSM kiezen ervoor om beloning te koppelen aan de verminderde uitstoot van CO2. Shell en AkzoNobel kijken vooral naar de plaatsing van het bedrijf op de jaarlijkse duurzaamheidsranglijst van de Dow Jones.
Over de groene bonus is tussen aandeelhouders en bedrijven nog een fel debat gaande. Sommige, vooral Angelsaksische, beleggers vrezen dat de focus op duurzame doelen ten koste gaat van winstgevendheid. Ook is er kritiek dat duurzame doelen te makkelijk gehaald kunnen worden. De eerste confrontatie over de groene bonus staat morgen op de agenda. Aandeelhouders mogen zich dan uitspreken over het duurzame beloningsplan van DSM.

Oude trends

Welkomstbonus

Terwijl de financiële instellingen hun beloningsbeleid voor de topbestuurders gestaag aan het versoberen zijn, druppelen de oude mores van de bankiers nog door naar het gewone bedrijfsleven. De welkomstbonus die Jean-Marc Huet van Unilever kreeg uitbetaald, is een typisch voorbeeld van beloningen die bankiers in het verleden ruimhartig uitkeerden. Om ‘talenten’ van de concurrent weg te lokken, betaalden de banken grif het bedrag dat de nieuwe bestuurder bij zijn oude werkgever nog aan opties of prestatieaandelen tegoed zou hebben. De welkomstbonus van ING-bestuurder Patrick Flynn, die vorig jaar 1,3 miljoen euro aan aandelen kreeg, leverde de meeste maatschappelijke onrust op.
Het gewone bedrijfsleven, het Angelsaksische Unilever voorop, heeft de methode van de welkomstbonus nu volop overgenomen. Vorig jaar kreeg de nieuwe topman Paul Polman al een welkomstbonus van een kleine miljoen euro. Begin dit jaar ontving Huet, die in het verleden bij Numico al eens 34 miljoen opstreek, een bedrag van 3,6 miljoen ter vergoeding voor beloningen van zijn vorige baan bij Bristol Myers. Dit type beloning is in het verleden ingevoerd om bestuurders langer aan zich te binden. Bij Huet is dat niet gelukt. Door de welkomstbonus zegde hij binnen twee jaar zijn vorige baan vaarwel.

Vertrekbonus

De gouden handdruk is onuitroeibaar. Al sinds jaar en dag is er de code om vertrekpremies te beperken tot een jaarsalaris. Maar aangezien er nog altijd veel bestuurders rondlopen die in een ver verleden een arbeidscontract ondertekenden, hebben deze oude bestuurders nog altijd recht op hogere bedragen. In 2009 kreeg bijvoorbeeld Linda Cook van Shell een vertrekpremie van 5,4 miljoen euro mee. Nog immer populair is ook de methode om vertrekkende bestuurders een storting in de pensioenpot mee te geven. De gevallen Belgische topman Michel Tilmant van ING kreeg via deze methode 1,4 miljoen euro mee. De vertrekpremies zijn extra eigenaardig omdat Cook en Tilmant ‘vrijwillig’ opstapten.
De overheid heft sinds vorig jaar wel een extra belasting op deze vertrekbonussen van 30 procent. Shell mag vanwege het vertrek van Cook dus 1,7 miljoen euro overmaken aan de fiscus.

Het onderzoek naar salarissen is gebaseerd op jaarverslagen van de AEX-bedrijven. De inkomsten uit prestatieaandelen of opties tellen pas mee als de opbrengst definitief is toegewezen. Van de 25 AEX-bedrijven is van BAM en Boskalis nog geen jaarverslag verschenen. Het onderzoek is uitgevoerd door Suzanne Ruwaard.

Meer details over beloningen op www.topsalaris.nl

Scheepbouwer bovenaan
Zelfs met een inkomensval van 6 procent eindigt bestuursvoorzitter Ad Scheepbouwer van KPN bovenaan in de ranglijst van grootverdieners uit beursgraadmeter AEX. Het is de tweede keer dat hij bovenaan eindigt. In 2004 wist hij dankzij lucratieve opties al 5,4 miljoen euro te verdienen. Scheepbouwer, die in 2001 KPN van de ondergang redde, is vooral de laatste drie jaar flink aan het verdienen. Scheepbouwer behoort tot een select groepje van grootverdieners in het Nederlandse bedrijfsleven. De Amerikaanse modeontwerper Tom Ford staat met een bedrag van 112 miljoen euro nog altijd fier aan kop. Scheepbouwer nadert Rijkman Groenink, die dankzij een aandelenbeloning van 26 miljoen euro in vijf jaar tijd 35 miljoen verdiende.