Abonneer op dit blog: +Email +Google +Netvibes +RSS Abonneer op RSS
 
Uw emailadres:

Inschrijven | Verberg formulier

Gast: 'Top heeft gebrekkig zelfbeeld'

Op www.topsalaris.nl verschijnt regelmatig een gastcolumn. Deze keer hekelt Fons Naus van de Universiteit van Tilburg de hebzucht van bestuurders.

Als de huidige crisis iets heeft duidelijk gemaakt is het wel dat topbestuurders niet zelden lijden aan ernstige zelfoverschatting en dat ze door hun zelfzuchtige en onverantwoorde gedrag grote schade berokkenen aan hun organisaties en de maatschappij.
Vreemd genoeg wordt in alle bespiegelingen die over ons worden uitgestort nauwelijks serieus aandacht besteed aan de vraag wat deze mensen eigenlijk motiveert. Ze zijn zelf wat dat betreft zo gesloten als een oester en schitteren door afwezigheid in het maatschappelijk debat waarin ze het algemene idee dat ze worden gedreven door ordinaire hebzucht zouden kunnen weerleggen. Jammer, maar wellicht is het toch goed te kijken of er misschien ook nog iets anders achter zou kunnen zitten. Omdat in bestuurderskringen geld als de ultieme motivator wordt beschouwd en er met name een blind vertrouwen is in de heilzame werking van bonussen is het interessant te kijken wat motivatietheorieën hier over zeggen. Die theorieën gelden voor alle normale stervelingen en ik neem voor het gemak maar even aan dat we daar ook topbestuurders toe mogen rekenen. Vreemd genoeg (of zie het als een teken aan de wand) speelt geld daarin een ondergeschikte rol. Een uitzondering is het in 1968 gepubliceerde artikel van Frederick Herzberg waarin deze zijn bekende 2-factor motivatietheorie uit de doeken doet. Met name de variabele financiële beloningen worden door hem letterlijk aangeduid als schop-onder-je-kont. Als mensen zo’n schop krijgen (een wat minder gewelddadige variant is iemand een worst voor houden) doen ze wat en anders doen ze niks. Met andere woorden, geld zet wel aan tot gedrag, maar het is zeer de vraag of dát nou motivatie is. Het lijkt er dan ook op dat de motiverende werking van geld meer een ideologisch getinte overtuiging is dan een op feiten gestoelde aanname.
Mijn persoonlijke theorie is dat de hebzucht voortkomt uit het feit dat deze mensen een uiterst gebrekkig zelfbeeld hebben dat ze proberen te maskeren en te compenseren door buitensporig gedrag. Immers, voor mensen die sowieso al veel meer verdienen dan ze ooit in redelijkheid op zullen kunnen maken is er eigenlijk maar één reden om nog meer te willen, namelijk om te laten zien hoe goed ze wel niet zijn en, meer nog, hoe veel beter ze zijn dan anderen. Status en reputatie zijn hierbij de toverwoorden en we moeten in dit verband de perverse werking van allerlei ranglijsten met verdiensten van bestuurders niet onderschatten. Ik ben er van overtuigd dat het niet alleen hun eigen persoonlijke probleem is als deze mensen hun motivatie en zelfbeeld slechts kunnen ontlenen aan vergelijkingen met anderen, maar dat we ook drastische maatregelen zullen moeten nemen. Vervang ze door mensen met een gezond boerenverstand en het hart op de juiste plaats, die niet alleen aan zichzelf denken maar ook aan werknemers, de organisatie en de maatschappij. Gegarandeerd minder sores, een stuk goedkoper en uiteindelijk veel beter voor ons allemaal.


Fons Naus
Universiteit van Tilburg

19 reactie(s)
Mephisto (06-11-2008 17:44)
http://mephisto.volkskrantblog.nl
Die mensen met het hart op de juiste plaats; bestaan die nog in deze egoistische maatschappij?
Ik kèn er wel, maar die bungelen net als ik aan de rand ervan.
Simpelweg omdat we NIET mee willen doen met Het Grote Graaien.

Volgens mij komen veel problemen voort uit het feit dat wij in 'het Westen' filosofie en religie van elkaar hebben losgekoppeld. Oosterse filosofie = religie. Zelfkennis, zelfbewustzijn is daar veel eenvoudiger én veel belangrijker dan hier. Hier verstoppen mensen zich achter een psychologisch opgesteld maatpak, zonder te kijken naar de werkelijke inhoud (geloof, hoop-en liefde).

Ik pleit voor meer houden-van, ook als dat de carrière een andere kant op drijft...
Jan Jansen (06-11-2008 18:03)
Wat een populisme. Waar denk je dat ondernemers met een eigen bedrijf door gemotiveerd worden? Zou je ondernemers ook willen vervangen en verbieden winst te maken? Natuurlijk is een topmanager iets anders dan een ondernemer, maar uiteindelijk moet de eigenaar belissen wat er betaald gaat worden en dat zijn dus de aandeelhouders. Daar moet je dus het probleem oplossen, door de controle van aandeelhouders (de eigenaren) over managers te verbeteren, niet door dingen te gaan verbieden. Je schrijft ook niet wie dan bepaalt wie degenen zijn die de huidige managers moeten gaan vervangen. De overheid? Dan komen we dus toch uit bij ideologie, want wat je hier voorstelt heet socialisme en we weten van daar van komt. Ik moet me niet voorstellen wat voor een maatschappij we krijgen als mensen als jij of wie dan ook gaan bepalen wie het hart op de juiste plaats heeft.
Rijk (06-11-2008 19:43)
"...daarom werkt het kapitalisme als de pest omdat het gebaseerd is op hebzucht" volgens de volkwijsheid in "Hoge hakken echte Liefde" Rijk de Gooijer.

Maar als je de wolf het kippenhok laat bewaken weet je ook wat er gebeurd.

Dan krijg je meer de situatie van de piraten voor de onmetelijke Inca goudberg schat. Die kijken wat ze aan gewicht in hun zakken kunnen stoppen zonder te verdrinken als ze terug naar het schip moeten zwemmen.

Ben benieuwd of Henry Paulson en Bernanke goede zwemmers zijn want het is nog een eindje zwemmen naar Dubai.
Heer Bommel (07-11-2008 02:35)
Er is een volkswijsheid: je leeft maar één keer. Waarom moet je je iedere keer weer waarmaken in de rat-race. Waarom moet super-investeerder Warren Buffet op z'n 78-ste nog meedoen in de race om het grote geld terwijl hij weet dat hij ouder is dan de gemiddelde mannenleeftijd. De wereld gaat ten onder aan overdreven machomannetjes ambities en overbevolking, een andere uiting van overdreven ambitie. Mijn raad: doe het rustig aan! Dat betekent niet het einde van deze planeet, als iedereen het wat rustiger aandoet dan kan dat niet slecht zijn voor de maatschappij. Ook investeerder Warren Buffet heeft niets aan 30 miljard dollar als hij morgen overlijdt.
psycholoog (07-11-2008 13:35)
Leuk, zo'n theorie. Misschien ook wel de werkelijkheid, misschien ook niet. Maar zo lang als niet is voldaan aan de eisen van de wetenschap is het niets meer dan gebakken lucht en links gezweef. Dus beste Fons: vorm minstens één hypothese, operationaliseer die, toets de uitkomsten aan de voorspelling en kom dan nog eens terug met het verhaal. Veel succes ermee.
karuna (07-11-2008 14:13)
Ik ben het hartgrondig met Fons eens.
In zijn algemeenheid kan je zeggen dat een gezond zelfbeeld gevormd wordt door de mate van behoefte aan (noem het) waardering (idg in de vorm van geld) die nodig is van buitenaf. Hoe minder de behoefte aan waardering van buitenaf, hoe gezonder het zelfbeeld.
Hetzelfde nog weer iets anders gezegd: hoe meer een persoon het nodig heeft dat hij/zij complimentjes krijgt of beter is dan een ander (vergelijken) hoe slechter het zelfbeeld.
Deze motivatie kan opdrijven tot grote hoogtes, maar is altijd gebrekkiger dan wanneer een persoon de motivatie heeft vanuit een gezond zelfbeeld.
Met een gezond zelfbeeld is de motivatie veel flexibeler, kan gaan over geinspireerd zijn, iets willen bijdragen enz.
Degene met een gezond zelfbeeld zal meer kunnen 'geven' en minder hoeven 'nemen', zij/hij voelt zich immers al 'goed' over zichzelf.

In de 'geldwereld' lijken zich nu wel erg veel mensen te bevinden met een zelfbeeld dat het nodig heeft om extreem bevestigd te worden.
Ik ben het dan ook eens met Fons dat dat kan duiden op een groep mensen (die elkaar ook nog eens opzoekt en het daarmee legaliseert) met een laag zelfbeeld.

Ik ben het er ook mee eens dat we hierin moeten ingrijpen aangezien je zal begrijpen uit bovenstaande dat ze dat niet of nauwelijks vrijwillig zullen doen (je geeft je manier om je 'goed' te voelen natuurlijk niet zomaar op).

Ik vind het feit dat de 'geldwereld' zo weinig van zich laat horen (zo weinig schaamte toont) ook bepaald niet voor ze spreken en wijzen naar de stelling van Fons. Het feit dat er zo weinig van hen van zins lijken om mee te helpen de crisis te bezweren voor minder dan één miljoen euro per jaar mag je toch als een aanwijzing voor extreem egoisme zien.
Frans van de Paverd (07-11-2008 17:47)
Met hebzucht is niets mis, evenmin als met eerzucht en andere concupiscibele en irascibile hartstochten. Zonder hartstocht (passie "Leidenschaft")doet de mens niets, ook geen kinderen verwekken. Maar de ratio moet de hartstochten beteugelen zoals een wagenmenner zijn paarden. Vergelijking van Aristoteles (als ik me niet vergis).
Johan van griensven (07-11-2008 23:18)
Geweldig zo'n stuk in de Volkskrant van Fons Naus. Het wordt hoog tijd dat dit eindelijk eens gezegd wordt. Als ons financiële, kapitalistische regiem dreigt om te vallen kunnen er ineens miljarden op tafel komen. De aandeelhouders zullen worden gered. Al tientallen jaren moeten 300 miljoen mensen op deze aarde zien rond te komen met 1 dollar per dag. We moeten ons diep schamen!
Motek from Space (08-11-2008 10:32)
http://www.stichtinghouvast.nl/
Geld blijft aanwakkerend werken, wat intussen als dwangmiddel wordt toegepast om mensen te sturen, af te straffen etc, terwijl de beloning alleen voor een beperkte groep blijft die als zeer waardevol wordt ervaren. Op zich lijken mensen geen waarde te hebben die aan de onderkant van de samenleving leven; behalve zo nu en dan een brokje om het niet al te veel op te laten vallen dat er weerstandsverminderend gewerkt wordt.
Wij bemerken dit in Heerenveen maar al te goed. En het bestuur werkt daar maar al te graag aan mee ivm de postduiffunctie vanuit het Rijk. Kort geleden wapperde de P vd A met die 50 euro gift; kleurtje rood van de liefde ? Vergeet het maar! Investeren ivm het sociale gezicht, niet meer als dát. De mensen om wie het godomme gaat zien die 50 neuro storting verdwijnen via hun roodstand; leuke kerstgift.
De plaatselijke "kerst-verlichtings-actie" vanuit Steunpunt Minima Stichting Houvast wordt gewoon voortgezet. ( sponsor welkom) Juist omdat er nog steeds geen waarde gehecht wordt aan mensen waar niets meer uit te zuigen valt. En die moeten zien te overleven in een betaalbare woning met lekkage..
Hans Brinkman (09-11-2008 11:34)
http://www.brinkmania.nl
In principoe ben ik het met de stelling eens over het gebrekkig zelfbeeld van bestuurders (managers) in het algemeen. Maar dit is een constatering en geeft niet de oorzaak weer. Een van mijn stellingen is: Ïn het gunstigste geval wordt de wereld geregeerd door de middelmaat". Hoe komt dit? Een 40-jarige werkervaring bij kleine, grotere, grote bedrijven en overheidinstanties heeft mij er van overtuigd dat die mensen op leidinggevende posities komen, die zeer ambitieus zijn, absoluut rücksichtlos, alleen hun eigenbelang voor ogen hebben (en daarbij voorbij gaan aan het belang van de organisatie, tenzij het samenvalt met hun belang)en meestal een middelmatige intelligentie hebben.
Zij verzamelen mensen om zich heen, die vooral minder slim moeten zijn, daarbij zeer hulpvaardig (kruiperig)en fungeren als "His Master's Voice", dus vooral geen tegenspraak.

Het probleem is, dat het zeer moeilik is deze mensen te herkennen. Zo lang zij in een afhankelijke positie zitten is het likken naar boven en trappen naar beneden. En het is toch gemakkelijk een assistent te hebben, die het vuur voor je uit de sloffen loopt. Tot het moment, dat de persoon de top heeft bereikt, volkomen overtuigd is van zijn eigen kunnen en omringd door hielenlikkers.

De grote vraag is dus:"Wie gaat ze vervangen?". Want ze hebben heel handig er voor gezorgd, dat iedereen van hun afhankelijk is door intimidatie en angst zaaien (dan verlies je je baan) of door het verlenen van gunsten.

Kijk maar om je heen in het verleden en heden. Hoe is het mogelijk geweest dat een Stalin, een Hitler, een Causescu, een Fidel Castro of een Kim Jong mensen zo lang in hun greep konden houden en opklimmen naar de top?

En geloof mij, in het bedrijfsleven en bij de overheid is het niet anders en dat zijn dan nog niets eens democratieën, die eerst omver geworpen moeten worden.

De moraal van dit verhaal. Na deze crisis weer een andere met dezelfde oorzaak: Machtshonger. Want dat is waar het om gaat. Geld is alleen maar een middel en een opstapje naar macht en daarom hebben ze er nooit genoeg van. Stel je voor dat een ander verder plast!!!!!!!
jos (10-11-2008 10:08)
Ik ben het wel met Fons eens. De oplossing zou dus zijn: gewoon geen mensen benoemen op hoge plaatsen die meer willen dan bijv 250.000 euro (nader te bepalen). Dit zijn dus mensen zonder boerenverstand en dus ongeschikt voor deze banen. Ik denk ook dat al die bonussen/prestatiebeloningen geen enkele functie hebben, Doet iemand die een bonus krijgt van 1 miljoen beter zijn werk dan wanneer hij 250.000 zou krijgen. Ik denk van niet. Iemand doet zijn werk goed omdat hij van zijn werk houdt.
Charles Disch (10-11-2008 23:46)
Met waardering heb ik het artikel van Fons Naus gelezen. Als het om topsalarissen gaat wil ik mij beperken tot organisaties die voor de 100% afhankelijk zijn van vrijwilligers en daar ook hun bestaansrecht aan te danken hebben. En daar is Sanquin Bloedbank er één van!
Afgelopen jaar is er veel comotie geweest over de topsalarissen van de 3 leden van de Raad van Bestuur van Sanquin Bloedbank. Vele bloed- en plasmadonoren zijn daardoor helaas gestopt. Ondanks dat heeft de Raad van Toezicht geen pas op de plaats gemaakt en heeft wederom de salarissen van de Raad van Bestuur verhoogt.

Het is zeer verdrietig dat zelfs in een rijk land als de onze, steeds meer mensen, ook uit de middengroepen na de betaling van de maandelijkse lasten niet meer genoeg geld overhouden om goed rond te komen. Ondertussen zorgen zeer vele “gewone” mensen ervoor, dat via vrijwilligerswerk vitale maatschappelijke functies in stand worden gehouden. Al het geld dat in ondernemingen wordt verdiend is gestut op deze onderbouw. De laatste jaren wordt pijnlijk duidelijk dat het veronachtzamen van die onderbouw zowel leidt tot grote maatschappelijke problemen als onzekerheid en opstandige gevoelens bij veel mensen.
Het is naar mijn mening dan ook moreel onaanvaardbaar dat de Raad van Toezicht van Sanquin Bloedbank door het toekennen van buitensporige salarissen aan de drie bestuursleden, met de rug naar de samenleving blijkt te staan.
sdd (11-11-2008 01:42)
dgfsgfd
Pim (11-11-2008 13:56)
Jan Jansen schrijft "Waar denk je dat ondernemers met een eigen bedrijf door gemotiveerd worden?"

Ik ben een, naar kapitalistische maatstaven volledig mislukte, ondernemer. Geld interesseert me namelijk niet. Alleen de drang om "iets moois neer te zetten" drijft me. Altijd lastig als met klanten over de kosten moet worden gepraat, zeker. Maar ik voel me er goed bij, ik haat gegraai, zelfs al ben ik regelmatig in de positie om het te doen.
Geld is voor mij dus absoluut geen motivator, ik ben dat stadium al vele jaren voorbij, gelukkig (wat een simpelheid toch, geld verdienen om het geld... waarschijnlijk allemaal mannetjes met kleine pikkies...).
Jan Jansen (11-11-2008 15:47)
Pim schrijft: "Alleen de drang om "iets moois neer te zetten" drijft me."

Waar het om gaat Pim is dat jij de vrijheid moet hebben te doen met je bedrijf wat jij wil. Als iemand geld wil verdienen, uiteraard binnen bepaalde juridische grenzen, moet dat kunnen, en als iemand iets moois neer wil zetten moet dat ook kunnen. Hoe zou jou het vinden dat iemand anders zou gaan bepalen wat jij met je bedrijf moet gaan doen? Ieder zijn vrijheid. Vergeet niet dat in Fons Naus zijn voorstel de overheid, de staat, de bureaucratie bepaalt wie de managers zijn. Wat zou je er van vinden als de managers die jij toevallig niks vind voor het orgaan gaan werken die gaat bepalen wat jouw bedrijf moet leiden? Dat is aantrekkelijk voor ze, want ze hebben nu macht over u. Wellicht besluiten ze dat er wel geld verdiend moet worden met uw bedrijf, en wordt u vervangen. Vrijheid is niet mogelijk zonder vrije keuze van bedrijf en beroep.

Het is niet toevallig dat alle voorbeelden die Hans Brinkman geeft (Stalin, Hitler, Ceausescu, Fidel Castro en Kim Jong-Il) socialisten zijn. Er zullen altijd mensen zijn die macht zoeken. Ik heb ze liever in het bedrijfsleven dan in een socialistische bureaucratie. Dat neemt niet weg dat het grootste gedeelte van de mensen die ik in het bedrijfsleven tegengekomen ben op top niveau niet het type psychopaat is waar hier over gesproken wordt. Er is geen enkele rede waarom ambitie zonder moreel gedrag niet mogelijk is. Ambitie op zich is niet slecht.

Heer Bommel, ik ken Warren Buffet niet persoonlijk (helaas), maar hij heeft wel het grootste gedeelte van zijn kapitaal aan goede doelen gegeven... en bij zijn dood gaat de rest er ook naar toe.

Ambitie kan iets heel moois zijn, maar ook niet. Dat is human nature.
Fons Naus (11-11-2008 19:42)
Beste Jan Jansen,

Ik had me voorgenomen me in principe buiten de discussie te houden, maar daar maak ik nu een uitzondering op. Ik vraag me namelijk af waar jij aan ontleent dat in mijn voorstel de bureaucratie, de staat, de overheid bepaalt wie de managers zijn. Dat is inderdaad een mogelijkheid, maar het zouden bijvoorbeeld net zo goed de aandeelhouders kunnen zijn die daar voor zorgen, of het zou een initiatief vanuit de beroepsgroep zelf kunnen zijn die daarmee aantoont over een degelijke portie zelfreinigend vermogen te beschikken. Volgens mij lees je in mijn stukje iets dat er niet staat.
Jan Jansen (11-11-2008 22:34)
Beste Fons Naus,

Dank voor je reactie. In mijn eerste reactie schreef ik ook: "Je schrijft ook niet wie dan bepaalt wie degenen zijn die de huidige managers moeten gaan vervangen. De overheid?" en "Daar moet je dus het probleem oplossen, door de controle van aandeelhouders (de eigenaren) over managers te verbeteren, niet door dingen te gaan verbieden."

Uiteraard zijn er immorele managers. Het lijkt me zeer goed als zoals je schrijft de aandeelhouders of een beroepsgroep hier iets aan doen. Zoals ik al schreef lijkt het me geen goed idee als de overheid hier een rol in speelt. Aandeelhouders zijn primair op aandeelhouders waarde gericht, dus die zullen niet snel iemand aanstellen die zich op alle stakeholders ("die niet alleen aan zichzelf denken maar ook aan werknemers, de organisatie en de maatschappij") zal richten. Door de manier waarop je over managers schrijft, verwachtte ik niet dat je veel vanuit de beroepsgroep verwacht ("topbestuurders niet zelden lijden aan ernstige zelfoverschatting", "het feit dat deze mensen een uiterst gebrekkig zelfbeeld hebben dat ze proberen te maskeren en te compenseren door buitensporig gedrag"). De implicatie van wat je schrijft lijkt dus dat de overheid dit moet doen.

Ik denk dat de oplossing ligt bij het verbeteren van de controle van managers door aandeelhouders. Laten we daar onze energie en creativiteit op richten.

Veel geld willen verdienen is op zich niet moreel verwerpelijk. De manier waarop het verdiend wordt en de manier waarop het geld gebruikt wordt kan dat wel zijn. En het veroordelen van iedereen die veel geld wil verdienen is dat ook.

Toevallig net tegengekomen vanavond, een vergelijkbare discussie:

There is little consensus on what is moral, let alone on what corrodes morality. A man of faith measures moral character by one's ability to abide by the demands of his God. A socialist might measure moral strength by one's dedication to the redistribution of wealth. A liberal - by which I mean a classical, Adam Smith or Milton Friedman liberal, not a liberal in its American meaning of "pro-big government" - might be religious, and he might see the merits of income equality, but he will always put freedom first. This is the moral framework to which I subscribe.

Bron: http://www.templeton.org/market/: Click op "Not at all."
Laurens (04-12-2008 15:33)
Meneer Naus werkt op een universiteit. Geen baas die in zijn nek hijgt en resultaten wil zien, iedere dag om 9 uur zijn computer aanzetten en om 5 uur weer de deur uitlopen. Prima, dat is meneer Naus zijn keuze.

Ik ben blij dat er ook mensen zijn die risico durven nemen in hun leven en graag uitdagingen uitgaan. Bij een hoger risico hoort een beter salaris. Ik gun het die mensen van harte.

Ik vraag me dan ook juist af wat de gemiddelde ambtenaar motiveert, want met deze groep mensen gaan we de wereld zéker niet redden.
Charles Disch (27-01-2009 09:41)
Dag Laurens,
Sorry hoor, waar haal je al die wijsheid vandaan!
Graag wel even onderbouwen.
Reageer
Reactie Bestrijd spam! Type hier het antispam-getal tien in cijfers:

De database met alle salarisgegevens

U dient de gratis Adobe Flashplayer te installeren om deze gegevens te kunnen bekijken.

Gemiddelde salarisontwikkeling, onderverdeeld in zijn componenten. Volledig overzicht, veel meer tabellen en grafieken

Debatforum over topsalarissen


Op dit weblog zullen diverse deskundigen meningen verkondigen over beloningen. Lees en reageer op de mening van de gastcolumnisten:

Fons Naus, hekelt het gebrekkige zelfbeeld van topbestuurders

Kees Cools

Gerard Zadelberg Hay Group

Gerard Mertens

Rienk Goodijk

 

Alles over de bestbetaalde topmannen in de VS


Forbes

Wall Streets beste verdieners met profiel.

Meer interessante links

Over dit weblog


Xander van Uffelen (1970) is redacteur economie van de Volkskrant en schrijft al geruime tijd over de salariëring in het bedrijfsleven. Van Uffelen onthulde het inkomen van de directeur van de Hartstichting en schreef als eerste over de salarissprong bij energiebedrijven en woningbouwcorporaties. In mei 2008 is zijn boek Het grote graaien over topsalarissen verschenen. In augustus 2009 publiceert hij samen met collega Pieter Klok het boek Bonus.

 

Topbestuurders AEX

U dient de gratis Adobe Flashplayer te installeren om deze gegevens te kunnen bekijken.

Bekijk het inkomen en de achtergrond van de topbestuurders uit de AEX.